spirSpiraeanthusSpiraeanthus3079-6245Институт ботаники и фитоинтродукции10.71130/3079-6245-2025-5-4-5-14spir-90Research ArticleСтатьиБотаникалық және салааралық терминдер жасаудағы олқылықтарды түзету мәселелеріБотаникалық және салааралық терминдер жасаудағы олқылықтарды түзету мәселелеріҮсенҚ.ҮсенҚ.ussen.kapar@mail.ru20251101202604514Copyright © Үсен Қ., 20262026Үсен Қ.Үсен Қ.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://journal.botsad.kz/jour/article/view/90

   Мақалада қазіргі қазақ ғылымының өзекті мәселелерінің бірі – терминжасам тұрғысындағы олқылықтар туралы ойлар ортаға салынады. Автор қолданылып жүрген қазақша ботаникалық және салаларалық терминдердің арасында түзетуді немесе әлі де талқылай түсуді қажет ететін терминдер туралы пайымдауларын баяндайды. Өсімдік қауымдастықтарының атаулары мен басқа да терминдерді жасау бойынша өзінің басынан өткен өзгерістерді қорыта келіп, соңғы нұсқаларын ұсынады. Терминжасам ісінің аса жауапкершілікті қажет ететіні және бұл іске қазақтілді мамандардың жұмыла кірісуі тиіс екені де айтылады. Автор әр қазақ тілді ғалымды терминдерді дұрыстау ісіне өз үлесін қосуға шақыра отырып, біршама басты терминдердің өзі ұсынған нұсқасын қолдауға әрі өз еңбектерінде пайдалануға, керек болса Мемлекеттік терминология комиссиясына ұжымдық ұсыныстар беруге шақырады.

   Мақалада қазіргі қазақ ғылымының өзекті мәселелерінің бірі – терминжасам тұрғысындағы олқылықтар туралы ойлар ортаға салынады. Автор қолданылып жүрген қазақша ботаникалық және салаларалық терминдердің арасында түзетуді немесе әлі де талқылай түсуді қажет ететін терминдер туралы пайымдауларын баяндайды. Өсімдік қауымдастықтарының атаулары мен басқа да терминдерді жасау бойынша өзінің басынан өткен өзгерістерді қорыта келіп, соңғы нұсқаларын ұсынады. Терминжасам ісінің аса жауапкершілікті қажет ететіні және бұл іске қазақтілді мамандардың жұмыла кірісуі тиіс екені де айтылады. Автор әр қазақ тілді ғалымды терминдерді дұрыстау ісіне өз үлесін қосуға шақыра отырып, біршама басты терминдердің өзі ұсынған нұсқасын қолдауға әрі өз еңбектерінде пайдалануға, керек болса Мемлекеттік терминология комиссиясына ұжымдық ұсыныстар беруге шақырады.

References«Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасының Президенті Жарлығының жобасы. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1000001128«Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасының Президенті Жарлығының жобасы. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1000001128Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Экология. 17 том / жалпы ред. басқ. М.Б. Қасымбеков, жобаның ғыл. жетекшісі А.Қ. Құсайынов. – Алматы: ҚАЗақпарат баспа корпорациясы, 2014. 506 б.Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Экология. 17 том / жалпы ред. басқ. М.Б. Қасымбеков, жобаның ғыл. жетекшісі А.Қ. Құсайынов. – Алматы: ҚАЗақпарат баспа корпорациясы, 2014. 506 б.Үсен Қ., Мұсаев Қ.Л. Жер атаулары мен ботаникалық терминдерге қатысты мәселелер // «Қазақстан Республикасындағы туризм және география дамуының қазіргі мәселелері : бүгіні және болашағы» Республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары, 19 қыркүйек, Павлодар, 2013. Б. 194–199.Үсен Қ., Мұсаев Қ.Л. Жер атаулары мен ботаникалық терминдерге қатысты мәселелер // «Қазақстан Республикасындағы туризм және география дамуының қазіргі мәселелері : бүгіні және болашағы» Республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары, 19 қыркүйек, Павлодар, 2013. Б. 194–199.Үсен Қ., Мұсаев К.Л., Аскарбекова А. Ботаникалық терминдерді қазақшалау мәселері // «Қазақстандағы ботаникалық алуантүрлілікті заманауи кезеңде зерттеу» Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Халықаралық ғылыми конференция. Алматы, 2013. Б. 84–86.Үсен Қ., Мұсаев К.Л., Аскарбекова А. Ботаникалық терминдерді қазақшалау мәселері // «Қазақстандағы ботаникалық алуантүрлілікті заманауи кезеңде зерттеу» Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Халықаралық ғылыми конференция. Алматы, 2013. Б. 84–86.Үсен Қ. Қазақстан ботаникасының қалыптасуына үлес қосқан алғашқы еңбектер және қазақша термин жасау мәселелері // «Изучение, сохранение и рациональное использование растительного мира Евразии» Международная научная конференция. Алматы, 2017. – С. 237-243.Үсен Қ. Қазақстан ботаникасының қалыптасуына үлес қосқан алғашқы еңбектер және қазақша термин жасау мәселелері // «Изучение, сохранение и рациональное использование растительного мира Евразии» Международная научная конференция. Алматы, 2017. – С. 237-243.Арыстанғалиев С.А., Рамазанов Е.Р. Қазақстан өсімдіктері. Алматы. 1977.Арыстанғалиев С.А., Рамазанов Е.Р. Қазақстан өсімдіктері. Алматы. 1977.С. Арыстанғалиев С.А. Қазақстан өсімдіктерінің қазақша-орысша-латынша атаулар сөздігі. Алматы, 2002. 186 б.С. Арыстанғалиев С.А. Қазақстан өсімдіктерінің қазақша-орысша-латынша атаулар сөздігі. Алматы, 2002. 186 б.Дильмухамбетов Е.Е. и др. Особенности микроэлементного состава вегетативных органов облепихи Алматинской области. Алматы: Агроуниверситет, 2011. С. 63–67.Дильмухамбетов Е.Е. и др. Особенности микроэлементного состава вегетативных органов облепихи Алматинской области. Алматы: Агроуниверситет, 2011. С. 63–67.Ауельбекова А.К., Белгибекова К.М., Атикеева С.Н., Ахметжанова А.И., Қыздарова Д.Қ. Ақтау тауының өсімдіктері (Орталық Қазақстан) // «Өсімдіктер әлемі және оны қорғау» Халықаралық ғылыми конференция. Алматы, 2012. Б. 411.Ауельбекова А.К., Белгибекова К.М., Атикеева С.Н., Ахметжанова А.И., Қыздарова Д.Қ. Ақтау тауының өсімдіктері (Орталық Қазақстан) // «Өсімдіктер әлемі және оны қорғау» Халықаралық ғылыми конференция. Алматы, 2012. Б. 411.Үсен Қ., Мирзадинов Р.А., Торгаев А.А., Муханова Г.Н. Ақши өңіріндегі өсімдік жамылғысының қайта қалпына келу үрдістері // Сборник материалов научной конференции, посвященной 80-летия академика И.О.Байтулина. Алматы, 2008. С. 183-185.Үсен Қ., Мирзадинов Р.А., Торгаев А.А., Муханова Г.Н. Ақши өңіріндегі өсімдік жамылғысының қайта қалпына келу үрдістері // Сборник материалов научной конференции, посвященной 80-летия академика И.О.Байтулина. Алматы, 2008. С. 183-185.Үсен Қ. Шөл бұтасы теріске күйінің күрт нашарлау себептері // Әль-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің 75 жылдығы мен биология факультетінің 75 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция. Алматы, 2009. Б. 272–274.Үсен Қ. Шөл бұтасы теріске күйінің күрт нашарлау себептері // Әль-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің 75 жылдығы мен биология факультетінің 75 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция. Алматы, 2009. Б. 272–274.Богорад В.Б., Нехлюдова А.С. Краткий словарь биологических терминов. – Москва: Государственное учеб.-пед. изд-во Мин-ва просв. РСФСР. 1963. 236 с.Богорад В.Б., Нехлюдова А.С. Краткий словарь биологических терминов. – Москва: Государственное учеб.-пед. изд-во Мин-ва просв. РСФСР. 1963. 236 с.Быков Б.А. Геоботанический словарь. – Алма-Ата: Наука. изд. 2-е, доработ. и доп. 1973. 216 с.Быков Б.А. Геоботанический словарь. – Алма-Ата: Наука. изд. 2-е, доработ. и доп. 1973. 216 с.Миркин Б.М., Розенберг Г.С. Толковый словарь современной фитоценологии. – М.: Наука, 1983. 136 с.Миркин Б.М., Розенберг Г.С. Толковый словарь современной фитоценологии. – М.: Наука, 1983. 136 с.Галанин А.В. Флора и ландшафтно-экологическая структура растительного покрова. – Владивосток: ДВО АН СССР, 1991. 272 с.Галанин А.В. Флора и ландшафтно-экологическая структура растительного покрова. – Владивосток: ДВО АН СССР, 1991. 272 с.Таирова С.К. Бұрынғы «Ойық» совхозы жайылымдарының өсімдік жамылғысының деградациясын экологиялық-экономикалық бағалау // Доклады и тезисы докладов Международной научно-практической конференции «Экологические проблемы агропромышленного комплекса» – Алматы, 2004 г., в 2-х книгах. Книга 2. – Каз. НАУ, 2004. С. 162–164.Таирова С.К. Бұрынғы «Ойық» совхозы жайылымдарының өсімдік жамылғысының деградациясын экологиялық-экономикалық бағалау // Доклады и тезисы докладов Международной научно-практической конференции «Экологические проблемы агропромышленного комплекса» – Алматы, 2004 г., в 2-х книгах. Книга 2. – Каз. НАУ, 2004. С. 162–164.Қазақ Совет энциклопедиясы // Бас редакторы М.Қ. Қаратаев. – Қазақ Совет энциклопедиясының Бас редакциясы. Алматы қаласы, 1972 ж. 1–11 томдар.Қазақ Совет энциклопедиясы // Бас редакторы М.Қ. Қаратаев. – Қазақ Совет энциклопедиясының Бас редакциясы. Алматы қаласы, 1972 ж. 1–11 томдар.Қыдырбекұлы Б. Алатау. Роман. – Алматы: Жазушы, 1986. 472 б.Қыдырбекұлы Б. Алатау. Роман. – Алматы: Жазушы, 1986. 472 б.Соколов С.И., Ассинг И.А., Курмангалиев А.Б., Серпиков С.К. Почвы Алма-Атинской области. – Алма-Ата: изд. Академии наук КазССР. Вып. 4. 1962. 423 с.Соколов С.И., Ассинг И.А., Курмангалиев А.Б., Серпиков С.К. Почвы Алма-Атинской области. – Алма-Ата: изд. Академии наук КазССР. Вып. 4. 1962. 423 с.Күдерин Ж.М. Өсімдіктану. Оқу құралы. – Алматы: Рауан, 1992. 262 б.Күдерин Ж.М. Өсімдіктану. Оқу құралы. – Алматы: Рауан, 1992. 262 б.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.