Халықаралық өсімдік атаулары индексіне (IPNI) жуырда енгізілген жаңа таксондардың бақылау тізімі (III)

2022 жылғы желтоқсан айынан бастап International Plant Names Index (IPNI) редакторлары «тамырлы өсімдіктердің атауларын тіркеудің жаңа жүйесін» енгізді. Зерттеудің мақсаты — халықаралық қауымдастық ғылымға алғаш рет жарияланған көптеген таксондар (ботаникалық бөлімдер, түрлер, түршелер және т.б.) туралы хабардар болмағандықтан, Орталық Азия мен оған шекаралас аймақтардағы жергілікті журналдарда, ұлттық флораларда және монографияларда жарияланған жаңа таксондарды осы дерекқорға енгізу болып табылады. Ғылыми және практикалық маңыздылығы — бұл жаңа таксондарға бірдей атаулардың қайталанып берілуінің алдын алады. Әсіресе, кейбір түрлерге бірнеше рет бір атау беріліп, соңынан қайта аталған жағдайлар болған. Зерттеу әдістемесі: әр жылдары алғаш рет ғылымға сипатталған таксондардың жергілікті және ұлттық басылымдарын талдау. Жүргізілген зерттеу нәтижесінде 1875 жылдан 2026 жылға дейін жарияланған барлығы 44 таксон (1 бөлімше, 17 секция, 4 түр, 7 түрше және т.б.) Халықаралық өсімдік атаулары индексіне (IPNI) енгізілді. Жарияланған таксондарды IPNI дерекқорына енгізу барысында кейбір таксондарға редакторлармен үйлестіру арқылы түзету және толықтырулар енгізілгенін атап өту керек. Мысалы, дұрыс атауы Convolvulus sect. Pannosa Boiss. емес, Convolvulus sect. Pannosi Boiss.; сондай-ақ Dracocephalum ambiguus (Trautv.) Turdiboev & B.T.Drew емес, Dracocephalum ambiguum (Trautv.) Turdiboev & B.T.Drew болуы тиіс. Бұл зерттеудің тиісті білім саласына қосқан үлесі — ақпараттың жүйелі және дәйекті түрде ең қолайлы және біріктірілген ресурс болып саналатын IPNI дерекқорына енгізіліп, жаңартылуында. Нәтижелердің практикалық маңыздылығы — бұрын Horaninovia sogdiana E.N.Blagov. сияқты кейбір таксондар ешқандай дерекқорда, жергілікті немесе ұлттық флораларда жарияланбаған және аталмаған.

1. Borsch, T., Berendsohn, W., Dalcin, E., Delmas, M., Demissew, S., Elliott, A., ... & Zamora, N. (2020) World Flora Online: Placing taxonomists at the heart of a definitive and comprehensive global resource on the world's plants. Taxon. 69(6). 1311-1341. https://doi.org/10.1002/tax.12373

2. Esanov H. (2023) Flora of the south-western Kyzylkum. PhD Thesis. Tashkent, 60 p

3. IPNI (2026). International Plant Names Index. Published on the Internet http://www.ipni.org, The Royal Botanic Gardens, Kew, Harvard University Herbaria & Libraries and Australian National Herbarium. [Retrieved 19 March 2026].

4. POWO (2026). "Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet; https://powo.science.kew.org/ Retrieved 21 March 2026.

5. Turdiboev O. (2025) Checklist of vascular plant names recently entered to the International Plant Name Index II. Conservation of biological diversity in Central Asia: problems, solutions and prospects. Namangan. 229-231.

6. Turdiboev O.A., Yusupov I.M. (2024) Checklist of vascular plant names recently entered to the International Plant Name Index. Spiraeanthus. (1). 98-108. https://doi.org/10.71130/spir-2024-1-98-108

7. Turland, N. J., and Wiersema J. H., Barrie F. R., Gandhi K. N., Gravendyck J., Greuter W., Hawksworth D. L., et al. (2025) International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Madrid Code). Regnum Vegetabile 162. University of Chicago Press, Chicago, USA.

8. Wan X., Zhang L.B. (2022) Global new taxa of vascular plants published in 2021. [J]. Biodiv Sci, 30 (8): 22116. 1-8. https://doi.org/10.17520/biods.2022116

9. Wan X., Zhang L.B. (2023) Global new taxa of vascular plants published in 2022. [J]. Biodiv Sci, 31 (10): 23162. 1-7. https://doi.org/10.17520/biods.2023162

10. Wan X., Zhang L.B. (2024) Global new taxa of vascular plants published in 2023. [J]. Biodiv Sci, 32 (11): 24322. 1-7. https://doi.org/10.17520/biods.2024322

11. WFO (2026) World Flora Online. Published on the Internet; http://www.worldfloraonline.org. Accessed on: 21 Mar 2026.