TRITICINAE тармағының кейбір өкілдері: таксономия және номенклатура

Биоалуантүрлілікті сақтау және табиғи экожүйелердің тұрақтылығын қамтамасыз ету қазіргі ғылымның маңызды мәселелерінің бірі болып табылады, әсіресе өсімдіктер алуан түрлілігінің азаюы жағдайында. Elymus L. (Poaceae) туысы – шаруашылық тұрғыдан маңызды әрі таксономиялық жағынан күрделі топ, ол Орталық Азияда, соның ішінде Өзбекстанда жеткілікті зерттелмеген. Зерттеудің мақсаты – Өзбекстан флорасындағы Elymus түрлеріне кешенді таксономиялық және биогеографиялық талдау жүргізу, олардың жүйелік мәртебесін нақтылау және таралу заңдылықтарын анықтау. Зерттеу Өзбекстан Ұлттық гербарийіндегі (TASH) материалдарды қайта қарау, ғылыми әдебиеттерді талдау және халықаралық дерекқорлармен салыстыру негізінде жүргізілді. Таксономиялық мәселелерді шешу үшін морфологиялық талдау мен номенклатуралық тексеру әдістері қолданылды. Нәтижесінде Өзбекстан флорасында екі секцияға (Anthosachne және Goulardia) жататын 11 түр анықталды, ал кейбір таксондар дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты алынып тасталды. Бірқатар түрлердің таксономиялық мәртебесі нақтыланып, синонимия қайта қаралды. Туыс ішіндегі түрлерді ажыратудың күрделілігі көрсетілді. Зерттеу нәтижелері аймақ флорасының құрамын нақтылауға үлес қосып, болашақ ботаникалық зерттеулерге ғылыми негіз қалайды. Практикалық тұрғыдан бұл мәліметтер биоалуантүрлілікті қорғау, экологиялық мониторинг және өсімдік ресурстарын тиімді пайдалану үшін маңызды.

1. Plants of the world online (POWO) [Электронный реcурc]. – URL: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30016816-2

2. Linnaei C.V. Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas. – Holmiae: Impensis Laurentii Salvii, 1753. – P. 83-86.

3. Agafonov A.V., Shmakov N.A., Afonnikov D.A., Belavin P.A. Application of molecular markers for identification of genome constitution and study of phylogenetic relationships in perennial grasses of the genus Elymus (Titiceae: Poaceae) // Мат-лы 3-й междунар. конф. «Генетика, геномика, биоинформатика и биотехнология растений». PlantGen. Новосибирск, Россия (17–21 июня 2015 г.). – C. 3–4.

4. Webb M.E., Almeida M.T. Micromorphology of the leaf epidermis in taxa of the Agropyron-Elymus complex (Poaceae) // Botanical Journal of the Linnean Society, 1990. 103(2): 153–158. https://doi.org/10.1111/j.1095-8339.1990.tb00181.x

5. Başer B., Cabi E., Doğan M., Pehlivan S. (2018). Pollen Morphology of Some Taxa of Elymus L. Genus in Triticeae (Gramineae) Tribe. 42. https://hdl.handle.net/11511/71805

6. Khan A., Ali A., Ullah Z., Ali I., Kaushik P., Alyemeni M., Rasheed A., Sher H. Exploiting the drought tolerance of wild Elymus species for bread wheat improvement // Frontiers in Plant Science, 2022. 13: e982844. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.982844

7. Assadi M., Runemark H. Hybridisation, genomic constitution and generic delimitation in Elymus s. l. (Poaceae: Triticeae) // Pl Syst Evol, 1995. 194: 189–205. https://doi.org/10.1007/BF00982855

8. Assadi M. Meiotic configuration and chromosome number in some Iranian species of Elymus L. and Agropyron Gaertner (Poaceae: Triticeae) // Botanical Journal of the Linnean Society, 1995. 117(2): 159–168. https://doi.org/10.1111/j.1095-8339.1995.tb00450.x

9. Walters C., Wheeler L.M., Grotenhuis J.M. Longevity of seeds stored in a genebank: species characteristics // Seed Science Research, 2005. 15(1):1-20. https://doi:doi:10.1079/SSR2004195

10. Невский С.A. Трибы: Hordeeae. // Комаров В.Л. (Ред.) Флора СССР. – Л: Издательство Академии Наук СССP, 1934. 2 т. – С. 594–730.

11. Дробов В.П. Gramineae. // Кудряшев С.Н. (Ред.) Флора Узбекистана. – Ташкент: Издательство Узбекистанского филиала Академии Наук СССР, 1941. 1 т. – С. 278–539.

12. Никифорова Н.Б. Elymus L. // Ковалевская С.С. (Ред.) Определитель растений Средний Азии. – Ташкент: Издательство «Фан» Узбекской ССР, 1968. 1 т. – С. 188–197.

13. Цвелев Н.Н. Злаки СССР. – Л: Издательство «Наука» Ленинградское отделение, 1976. – C. 104–136.

14. Linnaeus C. Species Plantarum. Ed. 2. – Holmiae: Impensys Laurentii Salvii, 1755. 2: 561.

15. Andrés‐Sánchez S., Lucía V., Martínez‐Ortega M.M., Rico E. Proposal to conserve the name Triticum caninum (Elymus caninus)(Poaceae) with a conserved type // Taxon, 2021. 70(5): 1138-1139.

16. Drobov V. Gramineae novae turkestanicae. I. Repertorium novarum specierum regni vegetabilis, 1925. 21(1‐7), 37-46.

17. Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Кодиров У. Х., Батошов А.Р., Мирзалиева Д.У. Кадастр флоры Узбекистана: Самаркандская область (сосудистые растения). – Ташкент: “Фан”, 2018. – С. 71–72.

18. Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Шомуродов Х.Ф., Кодиров У.Х., Тургинов О.Т., Шарипова В.К. Кадастр флоры Узбекистана: Кашкадарьинская область (сосудистые растения). – Ташкент: “Фан”, 2019. – С. 83-84.

19. Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Шомуродов Х.Ф. и др. Кадастр флоры Узбекистана: Навоийская область (сосудистые растения). – Ташкент: “Фан”, 2019. – С. 69.

20. Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Шомуродов Х.Ф., Абдураимов О.С., Адилов Б.А., Рахимовa Т., Эсанов Х. К. Кадастр флоры Узбекистана: Бухарская область. Ташкент: ИПТД «O‘qituvchi», 2020. – С. 53-54.

21. Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Попов В.А. Ботанико-географического районирование Узбекистана // Ботанические журнал. – Санкт-Петербург: Наука, 2016. №10 (101). – С. 1105-1130.

22. Ибрагимов А.Ж. Флора Сурханского заповедника (хребет Кугитанг): Автореф. дис. ... канд. биол. наук. – Ташкент, 2010. – C. 20.

23. Қодиров У.Ҳ. Ургут ботаник-географик райони флораси. Автореф. дис. … канд. биол. наук. – Ташкент, 2020. – Б. 40-57.

24. Тожибaев К.Ш. Флорa юго-зaпaдного Тянь-Шaня (в пределaх реcпублики Узбекиcтaн): Диc. … док. биол. нaук. – Тaшкент, 2010. – C. 271.

25. Gaem P.H., Andrella G.C., Maurin O., Bittrich V., Mazine F.F., Lucas E., Amaral M.C. Integrating datasets from herbarium specimens and images to treat a Neotropical myrtle species complex // Annals of Botany, 2024. XX: 1–17, 2024.

26. Цвелев Н.Н., Пробатова Н.С. Злаки России. – М: Товарищество научных изданий КМК, 2019. – C. 51–80.

27. Черепанов С.К. Сосудистые растения России и сопредельных государств (в пределах бывшего СССР). – СПб, 1995. – С. 361–364.

28. Global Biodiversity Information facility (GBIF) [Электронный реcурc]. - URL: https://www.gbif.org/ru/species/10465436