Қатонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркі мен Шығыс Қазақстан аумағындағы флористикалық жаңа табылымдар

Шығыс Қазақстан аумағында анықталған 36 түрдің таралуына қатысты жаңа мәліметтер келтірілген. Өсімдіктер Шығыс Қазақстан облысында (ШҚО) Алтай таулы елінің (АТЕ) шегінде орналасқан Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің (ҚМҰТП), «Оңтүстік Алтай» мемлекеттік табиғи қаумалының «Кабинский» кластерлік учаскесінің, Зайсан қазаншұңқыры мен Қалба жотасының аумақтарынан жиналды. Бұрын ШҚО флорасы үшін белгілі болған он түр алғаш рет ҚМҰТП аумағында тіркелді. Олардың ішінде Катун жотасы үшін алғаш рет Delphinium ukokense Serg., Carex altaica (Gorodkov) V.I. Krecz., Carex lachenalii Schkuhr, Eriophorum altaicum Meinsh., Taraxacum compactum Schischk., Thymus schischkinii Serg., Oxytropis frigida Kar. & Kir., Potentilla × chionea Soják және Vaccinium uliginosum L. түрлері келтіріледі. ШҚО-ның Катонқарағай ауданы аумағындағы Тарбағатай жотасы үшін Erigeron krylovii Serg. және Klasea algida (Iljin) Hidalgo түрлері алғаш рет көрсетілді. Сонымен қатар, ШҚО флорасындағы сирек кездесетін, оның ішінде Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген түрлердің жаңа таралу орындары берілген. Зерттелген үлгілердің заттаңбалары толық келтіріліп, қарастырылған барлық түрлерге түсіндірме пікірлер ұсынылған. Ұсынылған таксондардың үлгілері ҚМҰТП гербарий қорында сақталады, ал дублеттік материалдар Алтай мемлекеттік университетінің гербарийіне (ALTB, Ресей, Барнаул қ.) тапсырылған.

1. Серегин А. П. (ред.) Цифровой гербарий МГУ: Электронный ресурс. – М.: МГУ, 2025. – Режим доступа: https://plant.depo.msu.ru/ (дата обращения 02.09.2025)

2. Сатеков Е.Я. Конспект рода Carex l. (Cyperaceae) Казахстанского Алтая // Исследование живой природы Кыргызстана, 2024. Т. 1. С. 42-68.

3. Seregin A (2025). Moscow University Herbarium (MW). Version 1.396. Lomonosov Moscow State University. Occurrence dataset https://doi.org/10.15468/cpnhcc accessed via GBIF.org on 2025-09-02. https://www.gbif.org/occurrence/2907934738

4. Крылов П. Н. Флора Западной Сибири: руководство к определению западно-сибирских растений. Вып. 3 / П. Крылов при сотрудничестве Б. К. Шишкина, Л. П. Сергиевской, Л. Ф. Ревердатто, Е. И. Штейнберг. - Томск: Изд. Томского отд. Рус. бот. о-ва, 1929.

5. Флора Сибири = Flora Sibiriae: в 14 т. / под ред. Л. И. Малышева. – Новосибирск: Наука; Сиб. предприятие РАН, 1997. – Т. 13: Asteraceae (Compositae) / под ред. И. М. Красноборова. С. 274.

6. Bolbotov, G. A., Kechaykin, A. A., & Shmakov, A. I. (2022). Flora of the Ushkurmynker ridge and adjacent territories (East Kazakhstan), Report 1. Acta Biologica Sibirica, 8, 185-198. https://doi.org/10.5281/zenodo.7700615

7. Кечайкин А.А. Подтриба Potentillinae J. Presl (Rosaceae) во флоре Алтайской горной страны (критический конспект): монография. - Барнаул: Изд-во Алтайского государственного университета, 2024. 110 с.

8. Котухов Ю.А., Сумбембаев А.А., Данилова А.Н., Ануфриева О.А. Редкие и исчезающие растения казахстанского Алтая. - Риддер, 2024. - С. 75-76.

9. Болботов Г.А. Новые находки на территории Восточно-Казахстанской области // Флора и растительность Алтая, 2023. Т. 150. С. 6-11.

10. Болботов Г.А., Кечайкин А.А., Шмаков А.И. Конспект флоры Катон-Карагайского ГНПП // Труды Катон-Карагайского государственного национального природного парка. Издательство “Медиа-Альянс”. - Усть-Каменогорск, 2022. - С. 100-158.

11. Крылов П. Н. Флора Западной Сибири: руководство к определению западно-сибирских растений. Вып. 11 / [соч.] П. Крылова при сотрудничестве Б. К. Шишкина, Л. П. Сергиевской, Е. И. Штейнберг и И. М. Крашенинникова. - Томск: Издание Томского государственного университета им. В. В. Куйбышева и Ботанической секции Томского общества испытателей природы, 1949.

12. Определитель растений Средней Азии (критический конспект флоры): в 10 т. / Ташкент: Издательство «Фан» АН РУз., 1983. – Т. 7 / под ред. Т. А. Адылов. С.226.

13. Косачёв П. А., Болботов Г. А. Два новых вида Pedicularis (Orobanchaceae) из Восточного Казахстана // Turczaninowia, 2025. Т. 28, № 1. С. 162–174 https://doi.org/10.14258/turczaninowia.28.1.17. URL: https://turczaninowia.asu.ru/article/view/17099.