Алматы қаласының ботаникалық бағындағы глиптостробусты Метасеквойя (Metasequoia glyptostroboides Hu & Cheng)

Metasequoia glyptostroboides Hu & W.C. Cheng (глиптостробусты метасеквойя) – монотипті түр болып табылады. Бұл түр ғылым үшін реликт өсімдік ретінде ерекше қызығушылық тудырады. Мақалада әдеби дереккөздер негізінде түрге қысқаша сипаттама берілген. Сонымен қатар, түрдің Алматы ботаникалық бағына интродукциялану тарихына шолу жасалған. Фенологиялық бақылаулар В.Г. Рубаник әзірлеген қылқанжапырақты өсімдіктерді бақылау әдістемесіне сәйкес жүргізілді. Өсіру барысында қажетті агротехникалық шараларға сипаттама берілген.

Алматы ботаникалық бағында Metasequoia glyptostroboides түрін ұзақ жылдар бойы өсіру нәтижелері оның ашық топырақ жағдайында өсірілу мүмкіндігін растады. Алматы қаласының күрт континенттік климаты жағдайында өсіруге қатысты ұсыныстар әзірленді. ТМД елдерінің ботаникалық бақтарындағы интродукция тәжірибесіне салыстырмалы талдау жасалды. Өсімдіктің қысқа төзімділігі Н.К. Вехов шкаласы бойынша бағаланды.

Қыс мезгілінде көшеттерді жабу арқылы тәжірибе жүргізіліп, жабылған да, жабылмаған да өсімдіктердің үсікке шалдыққаны анықталды. Отырғызудан кейінгі алғашқы жылдары біржылдық өркендер күзге дейін толық сүректеніп үлгермегендіктен, қыс мезгілінде үсіп кетіп отырды. Негізгі өркеннің дамуы тежеліп, тек жанама бұтақтар өсіп, тәжінің бұталы пішін қалыптастырғаны байқалды. Уақыт өте келе метасеквойя жергілікті климаттық жағдайларға бейімделіп, жетекші өркеннің зақымдануы тоқтады.

Жүргізілген тәжірибелер бұл түрдің вегетативтік жолмен көбею қабілетінің жоғары екенін көрсетті. Өсімдіктің жасы ұлғайған сайын қысқа төзімділігі артқанымен, аязға төзімділігі салыстырмалы түрде төмен деңгейде сақталады. Осыған байланысты түрді жаппай көгалдандыру объектілерінде кеңінен қолдану ұсынылмайды. Дегенмен, жойылып кеткен туыстың өкілі ретінде ол ботаникалық бақтар мен жеке коллекциялар үшін ерекше ғылыми және коллекциялық құндылыққа ие. Тығыз әрі әсем торлы тәжімен және күз мезгіліндегі жапырақтарының жарқын реңкті боялуымен жоғары сәндік қасиеттерімен ерекшеленеді.

1. Жизнь растений в шести томах. Т. 4. – Москва: Просвещение. – 1978. –448 с.

2. Древесная растительность Алма–Атинского ботанического сада. – Алма–Ата: Издательство Академия наук Казахской ССР. – 1962. – 328 с.

3. Рубаник В.Г. Интродукция голосеменных в Казахстане. Издательство «Наука» Казахской ССР – Алма–Ата, 1974. – 271 с.

4. Славкина Т.И. Опыт интродукции хвойных и гинкго в Узбекистане // Бюллетень Главного ботанического сада. – Вып. 41. – 1961. – С. 17 – 22.

5. Кеворкова Л.В. Биоэкологические особенности метасеквойи / Metasequoia glyptostroboides Hu & W.C. Cheng и интродукция ее в Армянскую ССР. – Ереван, 1969. – 24 с.

6. Рубаник В.Г. Методика проведения фенологических наблюдений за хвойными в ботанических садах Казахстана. // Методика фенологических наблюдений в ботанических садах СССР. – Москва, - 1975. 48с.

7. Езиев Л.Х. Биологические особенности Taxodium distichum Rich. и Metasequoia glyptostroboides Hu & W.C. Cheng интродуцированных в Узбекистан. – Ташкент – 1988. – 24 с.