Мақалада қазіргі қазақ ғылымының өзекті мәселелерінің бірі – терминжасам тұрғысындағы олқылықтар туралы ойлар ортаға салынады. Автор қолданылып жүрген қазақша ботаникалық және салаларалық терминдердің арасында түзетуді немесе әлі де талқылай түсуді қажет ететін терминдер туралы пайымдауларын баяндайды. Өсімдік қауымдастықтарының атаулары мен басқа да терминдерді жасау бойынша өзінің басынан өткен өзгерістерді қорыта келіп, соңғы нұсқаларын ұсынады. Терминжасам ісінің аса жауапкершілікті қажет ететіні және бұл іске қазақтілді мамандардың жұмыла кірісуі тиіс екені де айтылады. Автор әр қазақ тілді ғалымды терминдерді дұрыстау ісіне өз үлесін қосуға шақыра отырып, біршама басты терминдердің өзі ұсынған нұсқасын қолдауға әрі өз еңбектерінде пайдалануға, керек болса Мемлекеттік терминология комиссиясына ұжымдық ұсыныстар беруге шақырады.

   This article provides a historical overview of the introduction of conifers to Kazakhstan and the results of long-term research on the introduction and acclimatization of gymnosperms at the Main Botanical Garden of Almaty, which plays a major role in the study of gymnosperms in Kazakhstan.

   The aim of this research is to study the biology of introduced species, develop methods for cultivating them in new conditions, and select species promising for Kazakhstan.

   During the initial testing, growth dynamics, seasonal development, morphogenesis of generative organs, seed production, winter hardiness, drought tolerance, and heat resistance were studied, and the suitability of individual species to the new conditions was determined. The study established a relationship between the introduction region and other floristic regions, and an analysis of the test results was provided. In a sharply continental climate, introduced species suffer from late spring (returning cold snaps) and early autumn frosts. For southern species introduced to Kazakhstan, which do not cease shoot growth until frost, this characteristic becomes fatal. Thus, gymnosperms tend to maintain their growth rhythm even when environmental conditions change. However, some species change their growth rate in new conditions (Pinus nigra Arnold., P. pallasiana Lamb., P. sylvestris L., and other species of the Pinaceae family). Most introduced plant species exhibit a relatively high adaptability to the extreme conditions of a sharply continental climate. North American conifers are particularly tolerant. Juniperus virginiana, eastern Platycladus, prickly spruce, ponderosa pine, and Crimean pine exhibit high ecological plasticity. Introduced exotic conifers are characterized by periodic seed production.

   The studied species Dactylorhiza umbrosa (Kar.et Kir.) Nevski, Dactylorhiza incarnata (L.) Soo, Epipactis palustris (L.) Crantz, and Epipactis helleborine (L) Crantz are confined to the forest belt and are mesophytes and mesohygrophytes, growing on moist floodplain slopes and river valleys. The limiting factors for the distribution of all species are trampling due to livestock grazing, the laying of tourist trails, haymaking, difficulties in reproduction, and the specific environmental conditions of their habitats. During introduction trials, Dactylorhiza umbrosa and Epipactis helleborine showed the best adaptive qualities, flowering and fruiting in the foothills of the Trans-Ili Alatau, while Dactylorhiza incarnata and Epipactis palustris remain in the vegetative stage.

   The article provides the location of the rare, endemic species Cousinia mindshelkensis B. Fedtsch. in the central part of the Syrdarya Karatau. Four populations have been identified in the Kishikarakuys, Itmuryn, and Karaungir gorges. 42 plant species from 34 genera and 11 families were identified in the studied populations. There is a low proportion of young individuals in the populations. Generative plants predominate, especially in older age groups. In different cenopopulations, the distribution of age groups varies, with the largest proportion of g3, g2 or ss, depending on the conditions.

   20 декабря 2025 года отмечает знаменательный юбилей Мурзатаева Тансара Шаяхметовна – известный казахстанский специалист в области семеноводства, селекции и защиты растений, кандидат сельскохозяйственных наук, заведующая лаборатории Банка семян.