Мақалада қазіргі қазақ ғылымының өзекті мәселелерінің бірі – терминжасам тұрғысындағы олқылықтар туралы ойлар ортаға салынады. Автор қолданылып жүрген қазақша ботаникалық және салаларалық терминдердің арасында түзетуді немесе әлі де талқылай түсуді қажет ететін терминдер туралы пайымдауларын баяндайды. Өсімдік қауымдастықтарының атаулары мен басқа да терминдерді жасау бойынша өзінің басынан өткен өзгерістерді қорыта келіп, соңғы нұсқаларын ұсынады. Терминжасам ісінің аса жауапкершілікті қажет ететіні және бұл іске қазақтілді мамандардың жұмыла кірісуі тиіс екені де айтылады. Автор әр қазақ тілді ғалымды терминдерді дұрыстау ісіне өз үлесін қосуға шақыра отырып, біршама басты терминдердің өзі ұсынған нұсқасын қолдауға әрі өз еңбектерінде пайдалануға, керек болса Мемлекеттік терминология комиссиясына ұжымдық ұсыныстар беруге шақырады.

   В статье приведены историческая справка привлечения хвойных растений в Казахстан и итоги многолетних исследований по интродукции и акклиматизации голосеменных растений в Главном ботаническом саду г. Алматы, которому принадлежит большая роль в изучении голосеменных в Казахстане.

   Цель исследований – изучение биологии интродуцированных видов, разработка методов выращивания их в новых условиях и отбор перспективных для Казахстана видов.

   В процессе первичного испытания изучали динамику роста, сезонное развитие, морфогенез генеративных органов, семеношение, зимостойкость, засухоустойчивость и жаростойкость, а также выявляли соответствие отдельных видов новым условиям. В результате исследований установлена связь между районом интродукции и другими флористическими областями и дан анализ результатов испытания. В условиях резко континентального климата интродуценты страдают от поздневесенних (возвратных похолоданий) и раннеосенних заморозков. Для южных пород, интродуцированных в Казахстан и не прекращающих роста побегов до заморозков, это свойство становится гибельным. Таким образом, у голосеменных растений наблюдается тенденция к сохранению ритма роста и при смене условий существования. Однако среди них имеются виды, изменяющие темп роста в новых условиях (Pinus nigra Arnold., P. pallasiana Lamb., P. sylvestris L. и другие виды семейства Pinaceae). Большинство видов интродуцированных растений обладают сравнительно высокой приспосабливаемостью к экстремальным условиям резко континентального климата. Особенно высокой толерантностью отличаются североамериканские хвойные растения. Высокой экологической пластичностью обладают можжевельник виргинский, плосковеточник восточный, ель колючая, сосна желтая и с. крымская. Интродуцированные экзоты хвойных растений характеризуются периодичностью семеношения.

   Изучаемые виды Dactylorhiza umbrosa (Kar.et Kir.) Nevski, Dactylorhiza incarnata (L.) Soo, Epipactis palustris (L.) Crantz, Epipactis helleborine (L) Crantz приурочены к лесному поясу и относятся к мезофитам и мезогигрофитам, произрастают на увлажненных припойменных склонах и речных долинах. Лимитирующими факторами распространения для всех видов являются вытаптывание за счет выпаса скота, прокладки туристических троп, сенокос, сложности размножения, а также особенности экологических условий обитания. В ходе интродукционных испытаний, лучшие адаптивные качества показали виды Dactylorhiza umbrosa и Epipactis helleborine, которые цветут и плодоносят в условиях предгорной зоны Заилийского Алатау, а Dactylorhiza incarnata и Epipactis palustris остаются в стадии вегетации. Данные виды впервые приводятся на ГНПП «Көльсай Көлдері».

   Мақалада Сырдариялық Қаратаудың орталық бөлігіндегі кездесетін Cousinia mindshelkensis B. Fedtsch. сирек эндем түрінің өсу аймағы келтірілген. Кішіқарақуыс, Итмұрын, Қараүңгір шатқалдарында 4 популяциясы анықталды. Зерттелген популяцияларда 11 тұқымдас, 34 туысқа жататын 42 түр сипатталды. Популяция дегеніміз белгілі бір қауымдастықтағы бір түрге жататын особьтар жиынтығы болса, қалайша популяцияларда 42 түр сипатталған? Анықталған ба, сипатталған ба? Осыны түсіндіріңіз. Популяцияларда жас дарақтардың төмен үлесі байқалып, ескі генеративті топ дарақтары басымдылық көрсетті. Әртүрлі ценопопуляцияларда жас топтарының таралуы жағдайларына байланысты g3, g2 немесе ss ең үлкен үлесімен өзгерді.

   20 декабря 2025 года отмечает знаменательный юбилей Мурзатаева Тансара Шаяхметовна – известный казахстанский специалист в области семеноводства, селекции и защиты растений, кандидат сельскохозяйственных наук, заведующая лаборатории Банка семян.