Техногендiк экожүйелердегі шырғанақтың генетикалық алуандығы

   Генетикалық алуандық түрдің эволюциялық дамуын, бейімділігін және ұзақ мерзімді өміршеңдігін сипаттайтын маңызды көрсеткіш болып табылады, сондықтан оны сақтау және зерттеу ғылым үшін өзекті міндет болып қала береді. Шырғанақ (Hippophae rhamnoides L.) ғасырлар бойы қолданылып келе жатқан және биологиялық белсенді заттарға бай болуына байланысты соңғы жылдары экономикалық маңызы артып отырған өсімдік. Бұл зерттеуде Солтүстік Қазақстанның техногендік аймақтарындағы H. rhamnoides түрінің генетикалық алуандығы ISSR-маркерлер арқылы бағаланды. Тұқымдар Қостанай облысының Пригородный орманшылығындағы шырғанақтың екі популяциясынан жиналды. ISSR-талдау популяция ішінде полиморфизмнің жоғары деңгейін (87 %) және популяциялар арасында төмен деңгейін (13 %) көрсетті. UPGMA кластерлеуі популяциялар арасында да, олардың ішінде де генетикалық айырмашылықтардың бар екенін анықтап, өсімдіктердің әртүрлі шығу тегі мен айқас тозаңдану мүмкіндігін көрсетті.

1. Radionov A. The states of forest genetic resourses in the SEC region. The Republic of Kazakhstan Country Report Food and Agriculture Organization of the United Nations Ankara. – 2013. – P. 147.

2. Thomas S. C. Li. Sea Buckthorn: A New Medicinal and Nutritional Botanical // Thomas S. C. Li and Thomas H. J. Beveridge // Ottawa: Agriculture and Agri-Food Canada // (Publication series). – 2007. – 89 p.

3. Bernarth J. Sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.): a promising new medicinal and food crop // Bernarth J., Foldesi D. // J. Herbs Spices Med. Plants. – 1992. – Vol. 1. – N 1–2. – P. 27–35.

4. Negi B. Sea Buckthorn (Hippophae rhamnoides L.): A multipurpose Plant // Negi B., Kaur R., Li T.S.C. and Schroeder W.R. // Hort Technology. – 1996. – V. 6. – P. 370-380.

5. Shadmanova L.Sh. Current state and ecological features of Hippophae rhamnoides L. cenopopulations in Northern Kazakhstan // Shadmanova L.Sh., Mukan G.S., Akhatov K.Zh., Yeszhanova A.S., Kanapin Ch.B., Sitpaeva G.T. // The series «Biology. Medicine. Geography». – 2024. – V. 29. – 4 (116). – P. 101-107. doi: 10.31489/2024bmg4/101-107.

6. Павлов Н.В. (ред.). Флора Казахстана : в 9 т. — Алма-Ата: Наука, 1956–1966.

7. Dzhangaliev A.D. The Wild Fruit and Nut Plants of Kazakhstan // Dzhangaliev A.D., Salova T.N., Turekhanova R.M. // John Wiley and Sons, Inc. – 2003. – Pp. 361.

8. Frizen, N. 2007. Molekulyarnye metody, ispol’zuemye v sistematike rastenii. [Molecular methods used in plant systematics] // Barnaul: AzBuka. – P. 33 –34.

9. Черепанов С.К. Сосудистые растения России и сопредельных государств (в пределах бывшего СССР). – СПб.: Мир и семья - 95, 1995. – 990 с.

10. “POWO (2024). "Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet: https://powo.science.kew.org/ Retrieved 09 September 2024."